Orient-Express werd negentig jaar

Verjaardagen van treinen, ook al zijn het beroemde exprestreinen, worden in het koortsachtige spoorwegbedrijf niet gevierd. Het zou een onbegonnen werk zijn. Wij maken nochtans graag een uitzondering voor de Orient-Express die vorig jaar, donderdag 5 juli 1973 om precies te zijn, negentig werd.

Negentig jaar is een eerbiedwaardige ouderdom, en zeker voor een exprestrein. En toch zijn er geen bloemen en champagne aan te pas gekomen. Niemand merkte iets bijzonders toen de Orient die dag om 22.15 u. gewoontegetrouw Paris-Est verliet en aan zijn bijna 35 uren durende trip naar Boekarest begon. Naar alle waarschijnlijkheid wisten noch de machinist noch de reizigers iets van deze verjaardag af. Begrijpelijk. Maar misschien wordt het op 5 juli 1983 wel een groot feest. Een eeuweling moet nu eenmaal met passende luister worden gevierd.

Over de meest fascinerende trein uit de spoorweggeschiedenis is een lijvig en boeiend boek te schrijven. De Orient-Express was wel talloze keren de inspiratiebron voor romans en filmen. Denken wij maar eens aan het beroemde en naar de trein genoemde detectiveverhaal van Agatha Christie. In de Nederlandse letterkunde schreef de Noord-Nederlander A. Den Doolaard een roman onder dezelfde titel. Een verantwoord documentair en historisch werk over de Orient is bij ons weten nog niet verschenen. Het zou trouwens geen gemakkelijke opdracht worden.

 Droom

Een rechtstreekse treinverbinding tussen Parijs en Konstantinopel – het huidige Istanboel – was de vorige eeuw lange tijd een niet te verwezenlijken droom.

Toen op 10 oktober 1882, bij wijze van proef, een sneltrein vanuit Parijs naar Wenen vertrok, werd de droom bijna werkelijkheid. Voor spoorweg-deskundigen geldt deze trein als de voorloper van de Orient-Express.

Een jaar later, op 5 juli, kon de geboorte van de Orient eindelijk aangekondigd worden. Die dag verliet de eerste trein Parijs met bestemming naar Konstantinopel.

De eerste Orient-Expressen beschikten nog niet over een doorgaande spoorverbinding. De reis verliep nog met talrijke en soms avontuurlijke onderbrekingen. Dat hoorde in, die tijd bij een trip naar de mysterieuze Orient.

In de beginperiode was het eindpunt van de trein Giurgu, ten zuiden van de Roemeense hoofdstad Boekarest. Met een veerboot werden de reizigers in Giurgu over de Donau gebracht. Vanuit Ruse ging de reis met een veel minder comfortabele trein dan verder naar het Bulgaarse Varna aan de Zwarte Zee. Hier wachtte het Oostenrijkse stoomschip „Espero” de Konstantinopel-reizigers op en bracht ze naar hun eindbestemming.

Van 1 juni 1889 af kon de Orient-Express in een trek van de Seine tot aan de Bosporus rijden. Tweemaal per week reed de in die tijd zeer luxueuze trein via Belgrado en Sofia rechtstreeks naar Konstantinopel. Eenmaal per week werd nog naar het Roemeense Giurgu gereden. Van 1895 af werd deze reisweg gewijzigd. De trein reed dan vanuit Boekarest via de nieuwe Donaubrug bij Fetesti naar Constanta, een Roemeense haven aan de Zwarte Zee.

In Duitsland reed de beroemde trein via de lijn München - Mühldorf - Simbach. Langs Braunau reed hij destijds Oostenrijk binnen. Salzburg speelde toen nog geen enkele rol in het internationale spoorwegverkeer. De reis liep in die tijd ook via Marchegg en Bratislava (het vroegere Pressburg) en niet via de huidige route langs Bruck an der Leitha en het Hongaarse grensstadje Hegyeshalom.

In 1926 werd de Orient-Express een gewone internationale sneltrein. Eindbestemmingen en routes werden verscheidene keren gewijzigd. Bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog verdween de legendarische trein een tijdlang van het spoorwegtoneel. Op 1 april 1946 – het was geen aprilgrap – verscheen hij weer op de internationale dienstregeling.

Voorlopig reed de trein tussen Parijs en het Oostenrijkse Linz. Later werd Wenen, dan Boedapest en ten slotte weer Istanboel het eindstation.

Gedurende een veertigtal jaren was de Orient-Express bijna uitsluitend bevolkt door edelen, kooplui met aanzien, beeldschone vrouwen, wereldberoemde kunstenaars, gangsters, spionnen en diplomaten. Zij maakten het mysterieuze image van de Orient-Express...

 De echte

In 1974 rijden er in Europa verscheidene exprestreinen die een naam dragen waarin het woord Orient voorkomt. Maar slechts één trein heet Orient-Express. Hij verlaat om 22.15 u. Parijs en is de tweede dag om 10.24 u. (Oosteuropese tijd, d.i. een uur later dan bij ons) in Boekarest. In de Roemeense hoofdstad vertrekt hij om 20.25 u. Oosteuropese tijd en loopt de tweede dag om 8.15 u. Paris-Est binnen.

Orient-Express

Paris-Est - Bar-le-Duc - Nancy - Straatsburg - Kehl - Karlsruhe - Stuttgart - Ulm - Augsburg - München - Salzburg - Linz - Wenen (Westbahnhof) - Hegyeshalom - Boedapest (Keleti pu) - Szolnok - Lokoshaza - Curtici - Arad - Simeria - Sibiu - Brasov - Ploiesti - Bucuresti-Nord.

 De andere

Direct-Orient

Parijs (gare de Lyon) - Dijon - Vallorbe - Lausanne - Sion - Brig - Simplon - Domodossola - Stresa - Milaan - Brescia - Verona PN - Padova - Venezia SL - Trieste - Vila Opicina - Sezana - Ljublijana - Zagreb - Vinkovci - Belgrado. In de Zuidslavische hoofdstad wordt de Direct-Orient gesplitst. Een gedeelte gaat als Direct-Orient-Athènes-Express via Nis, Skopje, Titov Veles, Gevgelija, Idomeni, Thessaloniki, Plati, Larissa en Athene naar Le Pirée (Pireus).

Het andere deel gaat als Marmara-Express via Nis, Dimitrovgrad, Dragoman, Sofia, Plovdiv, Svilengrad, Kapikule en Edirne naar Istanboel Sirkeci.

Tauern-Orient

München Hbf - Salzburg - Tauerntunnel - Villach Westbahnhof - Rosenbach - Jesenice - Ljubljana - Zagreb - Vinkovci - Belgrado. De Tauern-Orient voert koerswagens (rechtstreekse rijtuigen) mee naar Athene en Istanboel. In Belgrado worden ze respectievelijk aan de Direct-Orient-Athènes en aan de Marmara toegevoegd.

Balt-Orient

Stockholm - Malmo - Sassnitz - Berlijn Ostbahnhof - Dresden Hbf - Bad Schandau - Decin - Praag - Brno - Breclav - Bratislava - Sturovo - Szob - Boedapest - Szolnok - Puspökladany - Biharkeresztes - Episcopia Bihor - Oradea - Cluj - Brasov - Bucuresti-Nord - Giurgu-Nord - Ruse - Sofia - Plovdiv - Svilengrad - Istanboel.

Nord-Orient

Warschau - Czestochowa - Katowice - Leopoldov - Sturovo - Szob - Boedapest. Tijdens de zomermaanden rijdt de Nord-Orient via Oradea, Cluj, Brasov en Boekarest naar Mangalia (via Constanta) en naar Varna. In Boekarest worden de koerswagens naar respectievelijk Mangalia en Varna gesplitst.